Sách dạy đóng giày da thủ công handmade – Giáo trình đóng giày da thủ công tự học tại nhà chi tiết từ A – Z

Bạn là một người đam mê đồ da và đang tự hỏi đóng giày thủ công là gì? Bạn muốn sở hữu những đôi giày mang đậm dấu ấn cá nhân nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu? Sách dạy đóng giày da thủ công chính là chiếc chìa khóa giúp bạn mở cánh cửa bước vào thế giới của những nghệ nhân Bespoke Shoemaking ngay tại chính căn phòng của mình.

Đóng giày thủ công là gì? Giày da thủ công khác gì giày công nghiệp?

Trước khi bắt đầu lộ trình học đóng giày thủ công, bạn cần hiểu rõ sự khác biệt. Giày công nghiệp được sản xuất hàng loạt bằng máy móc, ưu tiên tốc độ và chi phí. Ngược lại, giày da thủ công khác gì giày công nghiệp nằm ở tính độc bản, sự tỉ mỉ trong từng mũi khâu tay (Hand-welted) và khả năng tùy chỉnh theo đúng phom chân của người mang. Mỗi đôi giày handmade là một tác phẩm nghệ thuật có độ bền lên đến hàng chục năm.

Người mới có học đóng giày thủ công được không?

Câu trả lời là CÓ. Với một bộ tài liệu đóng giày da thủ công handmade bài bản, người mới hoàn toàn có thể bắt đầu. Vậy học đóng giày thủ công bao lâu thì làm được? Thông thường, nếu tập trung học theo giáo trình, bạn sẽ mất khoảng 6 tháng để hoàn thành đôi giày đầu tiên đạt chuẩn thẩm mỹ.

Chi tiết quy trình đóng giày da thủ công từ A – Z (Oxford & Derby)

Dưới đây là nội dung cốt lõi có trong giáo trình đóng giày thủ công chuyên nghiệp, hướng dẫn bạn tự học từ hai dòng giày kinh điển là Oxford (sang trọng) và Derby (phóng khoáng).

1. Dụng cụ đóng giày thủ công chuyên nghiệp

Việc hiểu rõ công năng từng loại dụng cụ không chỉ là bước đầu tiên trong kỹ thuật đóng giày da thủ công, mà còn giúp người mới bắt đầu tránh lãng phí khi đầu tư. Để thực hiện trọn vẹn quy trình từ làm rập đến hoàn thiện một đôi Oxford hay Derby, bạn cần bộ khí giới sau:

Nhóm dụng cụ tạo hình và gò phom (Lasting Tools)

• Phom giày (Last): Được coi là “linh hồn” của đôi giày. Đây là khuôn mẫu mô phỏng bàn chân người (bằng gỗ hoặc nhựa cứng), quyết định kích thước, độ dốc và kiểu dáng mũi giày.
• Kìm gò (Lasting Pincers): Có thiết kế đặc biệt với phần đầu búa tích hợp. Dụng cụ này dùng để kéo căng lớp da mũ giày và kẹp chặt vào phom.
• Búa gò dẹt (Shoemaker’s Hammer): Khác với búa thông thường, búa đóng giày có mặt phẳng diện tích lớn và hơi lồi, giúp gõ phẳng các nếp nhăn da khi gò hoặc đóng gót mà không làm trầy xước bề mặt da.

Nhóm dụng cụ cắt và lạng da (Cutting & Skiving Tools)

• Dao cắt da (Shoe Knife): Thường là loại dao bản rộng, cực kỳ sắc bén để cắt những lớp da đế dày từ 3–5mm một cách dứt khoát.
• Dao lạng mép (Skiving Knife): Dùng để làm mỏng các mép da tại vị trí đường may hoặc gấp mép, giúp mũ giày khi ráp lại không bị dày cộm, đảm bảo sự tinh tế.
• Máy lạng mép da chuyên dụng (Skiving Machine): Nếu dao lạng mép thủ công đòi hỏi kỹ năng cực cao và dễ làm hỏng da nếu quá tay, thì máy lạng mép là “cứu cánh” tuyệt vời. Máy sử dụng lưỡi dao tròn (chuông) quay tốc độ cao, cho phép bạn điều chỉnh độ dày và độ vát của mép da một cách chính xác tuyệt đối đến từng milimet. Điều này giúp các đường gấp mép và điểm chồng mí trên giày Oxford hay Derby phẳng mịn, không một vết gồ, mang lại cảm giác êm ái nhất cho đôi bàn chân.
• Miếng thủy tinh (Glass Scraper): Một dụng cụ “thô sơ nhưng quyền năng”, dùng để cạo phẳng các bề mặt da đế và gót, loại bỏ xơ da trước khi mài nhám.

Nhóm dụng cụ khâu và đục lỗ (Stitching Tools)

• Bộ dùi (Awls): Bao gồm dùi tròn (để lấy dấu), dùi dẹt (để đục lỗ khâu diễu) và dùi khâu (có lưỡi sắc để xuyên qua các lớp da đế cứng).
• Chỉ sáp và kim khâu chuyên dụng: Chỉ khâu giày thường là chỉ dù hoặc chỉ lanh được vuốt sáp ong để chống thấm nước và tăng độ bền ma sát. Kim khâu giày thường có đầu tù (không nhọn) để luồn qua lỗ đã đục sẵn bằng dùi.
• Máy may mũ giày chuyên dụng (Post-bed Sewing Machine): Khác với máy may gia đình hay máy 1 kim phẳng, máy may giày chuyên dụng có thiết kế dạng trụ đứng (post-bed). Thiết kế này cho phép người thợ xoay trở các chi tiết da đã có hình khối 3D một cách linh hoạt, đặc biệt là ở những góc cua ngặt nghèo như mũi giày hay gót giày. Với hệ thống chân vịt bánh xe (roller presser foot), máy giúp đẩy da đều tăm tắp mà không làm trầy xước bề mặt da cao cấp, tạo nên những đường chỉ song song hoàn hảo – dấu ấn của những đôi giày chất lượng cao.
• Bánh xe lấy dấu (Stitch Marker/Fudge Wheel): Dùng để lăn trên dải diễu, tạo ra các khoảng cách mũi khâu đều tăm tắp, đảm bảo tính thẩm mỹ cho đường khâu ngoại.

Nhóm dụng cụ hoàn thiện và ép nhiệt (Finishing Tools)

• Bàn ủi sắt (Shoemaker’s Irons): Đây là các thanh kim loại có hình thù đặc biệt (hình trăng khuyết, hình lá ngân hạnh). Chúng được nung nóng để ép chặt các cạnh da, giúp sợi da co lại, trở nên đanh cứng và bóng mịn.
• Thanh ép cạnh (Bone Folder/Edge Tool): Thường làm bằng xương hoặc nhựa cứng, dùng để miết phẳng các đường rãnh, ép lớp da che rãnh khâu (channel) trở lại vị trí cũ.
• Bàn chải lông ngựa & Vải cotton: Dùng để đánh bóng và làm sạch bụi bẩn trong suốt quá trình chế tác và hoàn thiện.

Lời khuyên cho người tự học: Nếu bạn mới bắt đầu tự học đóng giày da thủ công tại nhà, đừng vội mua tất cả. Hãy đầu tư trước vào một bộ phom chuẩn, dao sắc và kìm gò – đó là những thứ “bất ly thân” để tạo nên hình hài một đôi giày.

2. Vẽ thiết kế – Làm rập giấy (Pattern Making)

Mọi đôi giày hoàn hảo đều bắt đầu từ bản vẽ trên phom. Trong lộ trình học đóng giày thủ công, đây được coi là giai đoạn “kiến trúc”, nơi bạn định hình phong cách cho đôi giày Oxford thanh lịch hay Derby năng động. Nếu bước này sai lệch dù chỉ 1mm, toàn bộ mũ giày sẽ bị lệch hoặc không thể ôm sát vào phom khi gò.

Quy trình thực hiện chi tiết:

• Xác định các đường chuẩn kỹ thuật: Trước khi vẽ mẫu mã, bạn phải xác định các “điểm vàng” trên phom giày bao gồm:
  • Đường trung tâm (Center line): Chạy dọc từ mũi giày lên cổ phom.
  • Đường hậu (Back line): Chạy dọc chính giữa gót giày.
  • Đường ngang rộng nhất (Ball girth line): Điểm khớp nối xương bàn chân, quyết định sự thoải mái khi di chuyển.
  • Đường cao gót (Heel height): Đảm bảo đôi giày không bị tuột hoặc cấn vào mắt cá chân.
  • Điểm khớp (Vamp point): Điểm quyết định độ dài của mui giày, đảm bảo không gây cấn khi bàn chân gập lại.
• Vẽ thiết kế (Design): Dựa trên các đường chuẩn, bạn sẽ dùng bút vẽ trực tiếp kiểu dáng giày lên bề mặt phom gỗ..
  • Với giày Oxford, bạn phác thảo đường mui đóng và các chi tiết đục lỗ (broguing) nếu có..
  • Với giày Derby, bạn sẽ vẽ hai phần mui hở (quarters) tách biệt. Lúc này, sự cân đối giữa các tỷ lệ của mũi giày (vamp) và hậu giày (quarter) sẽ quyết định tính thẩm mỹ đỉnh cao của sản phẩm.

• Dán băng keo lên phom (Last Taping): Sau khi đã có bản phác thảo hoàn hảo trên phom, bạn sử dụng băng keo trong dán phủ lên toàn bộ bề mặt đã vẽ. Do băng keo có độ trong suốt, bạn sẽ nhìn thấy rõ các đường chuẩn và hình dáng giày bên dưới. Lúc này, bạn chỉ cần dùng bút mực đồ lại một cách chính xác các đường nét đó lên lớp băng keo. Cách làm này giúp “sao chép” nguyên vẹn thiết kế từ không gian 3D của phom giày.
• Tách rập và tạo rập phẳng (Mean Form): Dùng dao mổ sắc bén rạch dọc theo đường trung tâm và đường hậu để bóc lớp băng keo ra. Sau đó, dán lớp băng keo này lên một tờ bìa cứng. Để trải phẳng một bề mặt cong lên mặt phẳng mà không làm biến dạng tỷ lệ, bạn cần thực hiện các đường cắt nhỏ kỹ thuật (cắt bớt độ phồng) tại các vị trí cần thiết. Đây chính là bản rập gốc (Mean Form).

• Phát triển rập chi tiết (Standard Construction): Từ bản rập gốc, bạn tiến hành cộng thêm các “khoảng bù dư” cần thiết:
  • Khoảng dư gò (Lasting allowance): Thường cộng thêm 15–20mm ở phần đế để có da kẹp vào kìm khi gò.
  • Khoảng dư gấp mép (Folding allowance): Cộng thêm 4–5mm ở các mép da cần gấp lại để giấu đường cắt.
  • Khoảng dư chồng mí (Underlay): Khoảng 8–10mm tại những điểm các mảnh da gối lên nhau để khâu ráp.

Yếu tố then chốt: Một bộ rập giấy chuẩn không chỉ đẹp về thị giác mà phải tính toán được độ co giãn của da thật. Trong giáo trình đóng giày thủ công, đây là bước thử thách sự kiên nhẫn nhất, vì “sai một ly, đi một dặm”.

3. Chế tác mũ giày (Upper) – May đo “lớp áo” hoàn hảo

Sau khi đã có bộ rập giấy chuẩn xác, chúng ta bước vào giai đoạn hiện thực hóa thiết kế lên chất liệu da thật. Đây là công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng milimet, bởi mũ giày chính là bộ mặt, thể hiện đẳng cấp và thẩm mỹ của một đôi giày da thủ công.

Quy trình chế tác chi tiết:

• Lựa chọn và cắt da (Cutting/Clicking): Người thợ phải quan sát bề mặt da để tránh những phần bị sẹo, lỗi hoặc lỗ chân lông to. Khi cắt, cần lưu ý chiều co giãn của da: phần mũi giày cần sự ổn định, trong khi phần hông cần có độ co giãn nhất định để ôm chân. Sử dụng dao cắt da chuyên dụng để đi những đường cắt dứt khoát theo bản rập giấy.
• Lạng mép da (Skiving): Đây là kỹ thuật quan trọng nhất trong khâu làm mũ giày. Tại các vị trí mép da sẽ gấp lại hoặc các điểm chồng mí lên nhau, bạn phải dùng dao lạng để làm mỏng lớp thịt da. Việc lạng da giúp cho các đường nối không bị dày cộm lên, đảm bảo đôi giày có đường nét thanh thoát và không gây đau chân tại các điểm tiếp xúc. Trong kỹ thuật đóng giày da thủ công, một đường lạng đẹp phải đạt độ mỏng dần về phía mép một cách đều đặn.
• Gấp mép (Folding): Sau khi lạng mỏng, các mép da lộ ra ngoài (như cổ giày, mép mui giày) sẽ được bôi keo và gấp lại vào mặt trong. Công đoạn này giúp đôi giày nhìn chỉn chu hơn, giấu đi phần xơ của cạnh da và ngăn chặn việc da bị giãn hoặc rách trong quá trình sử dụng.
• Ráp lớp lót (Lining): Bên cạnh lớp da chính (Upper), bạn cần chế tác thêm lớp da lót bên trong (thường là da dê hoặc da bò thảo mộc mềm). Lớp lót được cắt theo rập riêng và dán tạm thời với lớp da chính bằng keo chuyên dụng trước khi may cố định.
• May ráp mũ giày (Closing): Các mảnh da sau khi xử lý sẽ được ráp lại với nhau. Bạn có thể sử dụng máy may trụ đứng hoặc khâu tay hoàn toàn (Saddle stitch).
  • Với giày Oxford: Chú ý may kỹ phần mui đóng, đảm bảo đường chỉ thẳng tắp và đối xứng.
  • Với giày Derby: Phần mui hở (quarters) cần được gia cố chắc chắn tại điểm bắt đầu đường xẻ để chịu được lực kéo lớn khi xỏ chân vào giày.

Mẹo nhỏ từ nghệ nhân: Trong quá trình may, khoảng cách từ đường chỉ đến mép da (thường là 1.5 – 2mm) phải hoàn toàn đồng nhất. Một đường kim mũi chỉ đều tăm tắp chính là dấu ấn phân biệt giữa một người thợ lành nghề và người mới bắt đầu trong lộ trình học đóng giày thủ công.

4. Gò phom (Lasting) – Nghệ thuật tạo hình không gian 3D

Nếu ví việc làm mũ giày là may áo, thì Gò phom (Lasting) chính là việc đưa cơ thể vào chiếc áo đó để tạo nên vóc dáng. Đây là bước quan trọng nhất trong quy trình đóng giày da thủ công, đòi hỏi sự kết hợp giữa sức mạnh thể chất, sự nhạy cảm của đôi tay và tính kiên nhẫn cực độ.

Quy trình thực hiện chi tiết:

• Chuẩn bị đế trong (Insole): Trước khi gò, tấm đế trong (Insole) bằng da bò dày sẽ được cố định tạm thời vào đáy phom gỗ bằng đinh. Nghệ nhân phải gọt giũa cạnh đế trong sao cho khít hoàn hảo với biên dạng của đáy phom.
• Làm ẩm mũ giày: Để da có độ co giãn tối đa và ôm khít các đường cong phức tạp của phom (đặc biệt là vùng mũi và gót), mũ giày thường được làm ẩm bằng nước hoặc dung dịch chuyên dụng. Việc này giúp sợi da mềm đi, dễ dàng kéo căng mà không bị rách.
• Gò mũi giày (Toe Lasting): Đây là phần khó nhất. Nghệ nhân sử dụng kìm gò kẹp chặt mép da ở đỉnh mũi giày, dùng điểm tựa trên phom để kéo căng hết mức và đóng đinh cố định vào đế trong. Sau đó, tiếp tục kéo căng da sang hai bên đối xứng. Tại vùng mũi tròn, da sẽ dễ bị nhăn (pleats), người thợ phải dùng búa gõ nhẹ và dàn đều các nếp nhăn sao cho phần da phía trên phẳng mịn tuyệt đối.
• Gò hông và gót giày (Side & Heel Lasting): Tiếp tục kéo căng da ở hai bên hông và cuối cùng là phần gót. Tại gót giày, một miếng gia cố pho hậu (Heel stiffener) sẽ được đặt giữa lớp da chính và da lót để giữ cho gót giày luôn đứng dáng, không bị xẹp sau thời gian dài sử dụng.
• Sử dụng búa gò dẹt: Sau khi đã đóng đinh cố định toàn bộ chu vi giày, nghệ nhân dùng búa gò dẹt gõ liên tục lên các mép da dưới đáy phom. Mục đích là để làm phẳng hoàn toàn các nếp gấp da, tạo bề mặt đáy giày bằng phẳng nhất có thể trước khi tiến hành bước khâu đế.
• Thời gian nghỉ (Setting): Đôi giày sau khi gò sẽ được để yên trên phom ít nhất 24 đến 48 giờ. Thời gian này giúp da khô tự nhiên và “ghi nhớ” hình dáng của phom gỗ một cách vĩnh viễn.

Lưu ý kỹ thuật: Lực kéo của kìm gò phải được duy trì đều đặn và đối xứng. Nếu lực kéo không đều, đường chỉ trên mũ giày sẽ bị lệch, hoặc đôi giày bên trái và bên phải sẽ không đồng nhất. Trong giáo trình đóng giày thủ công, gò phom là bài học thực tế tốt nhất về việc thấu hiểu “độ đàn hồi” của các loại da khác nhau.

5. Khâu nội (Inseaming) – Linh hồn của cấu trúc giày bền bỉ

Nếu phải chọn ra một công đoạn để định nghĩa “giày da thủ công khác gì giày công nghiệp”, thì đó chính là Khâu nội (Inseaming). Đây là kỹ thuật thủ công đỉnh cao, tạo nên mối liên kết cơ khí cực kỳ bền vững giữa phần thân trên và phần đế, giúp đôi giày có khả năng chịu lực phi thường và có thể thay đế nhiều lần trong suốt hàng chục năm.

Quy trình thực hiện chi tiết:

• Chuẩn bị rãnh khâu trên đế trong (Insole Rib): Nghệ nhân dùng dao chuyên dụng để xẻ một rãnh nhỏ (gọi là “vách ngăn”) xung quanh chu vi của đế trong bằng da bò dày. Đây chính là điểm tựa để mũi kim xuyên qua, kết nối các bộ phận lại với nhau.
• Chuẩn bị chỉ sáp (Waxed Thread): Sợi chỉ dùng trong khâu nội thường là chỉ lanh hoặc chỉ dù bện nhiều sợi. Điểm đặc biệt là nghệ nhân phải tự tay vuốt sáp nhựa thông vào sợi chỉ. Sáp giúp sợi chỉ trơn hơn khi xuyên qua da, đồng thời lấp đầy lỗ khâu để chống thấm nước và bảo vệ sợi chỉ không bị mục mục ruỗng theo thời gian.
• Liên kết bộ ba (The Trinity Link): Đây là khoảnh khắc kỳ diệu nhất: Nghệ nhân dùng dùi dẹt đục lỗ xuyên qua cùng lúc 3 lớp:
  1. Dải diễu (Welt): Một dải da hẹp bao quanh giày.
  2. Mũ giày (Upper): Phần da thân giày đã được gò.
  3. Đế trong (Insole): Phần vách ngăn đã xẻ rãnh. Sau đó, dùng hai cây kim khâu đan chéo nhau theo kỹ thuật Saddle Stitch (khâu yên ngựa) để siết chặt cả ba lớp này lại thành một khối thống nhất.
• Kỹ thuật siết chỉ (Tensioning): Trong kỹ thuật đóng giày da thủ công, lực siết chỉ phải cực kỳ mạnh và đồng đều. Nghệ nhân thường phải đeo băng bảo vệ tay hoặc dùng gỗ trợ lực để kéo chỉ. Một đường khâu nội chuẩn phải làm cho dải diễu ép sát vào mũ giày, không có bất kỳ khe hở nào.
• Điền đầy khoảng trống (Filling): Sau khi khâu xong, một khoảng trống sẽ xuất hiện giữa lòng đế. Nghệ nhân sẽ lấp đầy khoảng trống này bằng hỗn hợp gỗ bần (cork) trộn keo. Lớp đệm này có tác dụng giảm chấn và sau một thời gian mang, nó sẽ lún theo hình dáng lòng bàn chân của riêng bạn, tạo nên sự thoải mái tuyệt đối.

Giá trị cốt lõi: Một đôi giày được khâu nội bằng tay (Hand-welted) không bao giờ bị bong đế như giày dán keo công nghiệp. Đây chính là yếu tố khiến giày thủ công trở thành món đầu tư xứng đáng, bởi khi đế ngoài bị mòn, bạn chỉ cần tháo đường khâu ngoại và thay đế mới mà không làm ảnh hưởng đến cấu trúc bên trong của đôi giày.

6. Đế ngoài (Outsole) – Kỹ thuật xẻ rãnh giấu chỉ tinh xảo

Sau khi đã hoàn thành bộ khung xương chắc chắn bằng kỹ thuật khâu nội, đôi giày sẽ được lắp “lớp giáp” bảo vệ cuối cùng là phần đế ngoài. Trong lộ trình học đóng giày thủ công, công đoạn này không chỉ đơn thuần là dán đế, mà là một quy trình kỹ thuật phức tạp để tạo ra mặt đế phẳng phiu và bảo vệ đường chỉ khỏi sự mài mòn của mặt đường.

Quy trình thực hiện chi tiết:

• Dán đế ngoài và ép khuôn: Một tấm da bò thuộc thảo mộc (veg-tan) dày và cứng được bôi keo chuyên dụng và dán đè lên lớp đệm nút bần. Nghệ nhân dùng búa gõ mạnh hoặc dùng máy ép để đảm bảo đế ngoài bám chặt hoàn toàn vào dải diễu, không để lại bất kỳ khoảng trống nào.
• Xẻ rãnh giấu chỉ (Channeling): Đây là một trong những kỹ thuật đóng giày da thủ công khó nhất. Nghệ nhân dùng một con dao sắc để xẻ một đường (dày khoảng 1-1.5mm) dọc theo mép đế ngoài. Sau đó, khéo léo lật lớp da mỏng này lên, dùng dụng cụ đào rãnh (Groover) để đào một rãnh âm sâu 1.5mm. Việc này giúp đường khâu ngoại nằm sâu bên trong lớp da đế.
• Đục lỗ và Khâu ngoại (Sole Stitching): Tiếp theo, nghệ nhân dùng dùi đục xuyên qua dải diễu (welt) và rãnh vừa đào trên đế ngoài. Một đường khâu tay tỉ mỉ (thường gọi là khâu đế) sẽ liên kết hai phần này lại. Do đường chỉ nằm trong rãnh, nó sẽ không bao giờ bị đứt khi bạn bước đi trên mặt đường.
• Đóng rãnh và làm phẳng (Closing the Channel): Sau khi khâu xong, nghệ nhân bôi keo vào rãnh và dùng thanh ép cạnh miết chặt lớp da đã lật lên ban đầu trở lại vị trí cũ. Khi keo khô, đường chỉ khâu sẽ hoàn toàn “biến mất” dưới lớp da, tạo nên một bề mặt đế phẳng phiu, trơn tru.
• Gọt tỉa cạnh đế (Edge Trimming): Dùng dao sắc gọt bỏ phần da dư thừa quanh mép đế sao cho đường cong của đế khớp hoàn toàn với dáng của mũ giày. Đây là bước định hình độ thanh thoát cho đôi giày Oxford hay sự mạnh mẽ cho đôi Derby.

Sự khác biệt đẳng cấp: Kỹ thuật giấu chỉ (Closed Channel Stitching) là dấu hiệu nhận biết của những đôi giày Bespoke cao cấp nhất. Nó không chỉ bảo vệ sợi chỉ khỏi nước và bùn đất mà còn thể hiện trình độ tay nghề bậc thầy của người thợ, mang lại vẻ đẹp tối giản và tinh tế cho mặt đế da.

7. Đóng gót giày (Heeling) – Kỹ thuật xây dựng “nền móng” thăng bằng

Đóng gót không chỉ đơn thuần là tạo độ cao cho đôi giày, mà còn là bài toán về hình học và lực học. Trong giáo trình đóng giày thủ công, gót giày được xây dựng bằng cách xếp chồng nhiều lớp da bò thuộc (heel lifts) để tạo ra độ đàn hồi và sự vững chãi mà các loại gót công nghiệp không bao giờ có được.

Quy trình thực hiện chi tiết:

• Xếp chồng các lớp da (Building the Lift): Nghệ nhân sử dụng các miếng da bò dày, cứng được cắt theo hình dáng gót. Mỗi lớp da được bôi keo và đóng đinh cố định vào đế ngoài. Quá trình này được lặp lại cho đến khi đạt được độ cao mong muốn. Việc sử dụng nhiều lớp da giúp gót giày có khả năng giảm chấn tự nhiên, bảo vệ cột sống người mang.
• Kỹ thuật đóng đinh gia cố: Khác với máy móc, người thợ thủ công đóng đinh theo những góc độ tính toán tỉ mỉ để đinh xuyên qua các lớp da và bám chặt vào phần đế trong (insole), đảm bảo gót giày không bao giờ bị tách rời dù chịu lực tác động mạnh.
• Tạo độ dốc và cân bằng (Pitching the Heel): Đây là kỹ thuật khó nhất. Nghệ nhân phải dùng dao gọt và máy mài để điều chỉnh độ dốc của mặt gót. Một đôi giày chuẩn phải có gót tiếp xúc hoàn toàn phẳng với mặt đất khi người mang đứng thẳng.
  • Lưu ý với giày Derby 360 độ: Do dải diễu (welt) chạy bao quanh toàn bộ gót, diện tích bề mặt gót thường lớn hơn. Người thợ phải tính toán cực kỳ chính xác độ nghiêng để đôi giày không bị bập bênh (rocking).
• Lắp lớp bảo vệ cuối (Top Lift): Lớp cuối cùng tiếp xúc với mặt đất thường là sự kết hợp giữa da và một miếng cao su ở phần rìa ngoài gót. Miếng cao su này giúp chống trơn trượt và giảm độ mài mòn tại điểm chịu lực lớn nhất của bàn chân.
• Gọt định hình (Scouring): Sau khi đã đóng đủ các lớp, nghệ nhân dùng dao sắc và giấy nhám để gọt giũa xung quanh gót. Mục đích là biến các lớp da chồng lên nhau thành một khối mịn màng, liền mạch với cạnh đế, tạo nên những đường cong khí động học và tinh tế cho gót giày.

Giá trị của gót da thủ công: Khi gót giày da bị mòn theo thời gian, bạn không cần vứt bỏ đôi giày. Nghệ nhân chỉ cần tháo lớp “Top lift” cũ và thay bằng một lớp mới. Đây chính là minh chứng cho câu hỏi “nghề làm giày da có tương lai không” – khi giá trị bền vững và khả năng sửa chữa luôn được khách hàng thượng lưu ưu tiên.

8. Hoàn thiện ngoại quan (Finishing) – Nghệ thuật đánh bóng và thổi hồn cho tác phẩm

Sau hàng chục giờ lao động miệt mài, đôi giày đã thành hình nhưng vẫn còn thô ráp. Công đoạn hoàn thiện (Finishing) là nơi thể hiện sự tinh tế tuyệt đối của nghệ nhân, giúp nâng tầm giá trị thẩm mỹ và bảo vệ đôi giày trước các tác động của môi trường.

Quy trình thực hiện chi tiết:

• Mài cạnh đế bằng thủy tinh và giấy nhám (Glass Scouring): Nghệ nhân sử dụng những mảnh thủy tinh sắc bén để cạo đi những vết lồi lõm trên cạnh đế và gót. Sau đó, các cấp độ giấy nhám (từ thô đến mịn) được sử dụng để mài nhẵn bề mặt da. Mục tiêu là tạo ra một bề mặt mịn màng như gỗ mỹ nghệ, không còn bất kỳ sợi xơ da nào.
• Nhuộm màu cạnh (Edge Dressing): Sử dụng màu nhuộm chuyên dụng để tô điểm cho cạnh đế và gót giày. Với giày Oxford sang trọng, màu đen hoặc nâu sẫm thường được ưu tiên; với giày Derby, nghệ nhân có thể giữ màu da mộc hoặc nhuộm các tông màu sáng hơn để tạo nét Casual. Màu nhuộm phải được thấm đều, không để lại vết loang lổ.
• Ép sáp nhiệt bằng bàn ủi sắt (Burnishing with Irons): Đây là kỹ thuật độc bản trong kỹ thuật đóng giày da thủ công. Các dụng cụ kim loại (bàn ủi sắt) được nung nóng trên lửa và dùng để miết mạnh lên cạnh đế đã được bôi sáp. Nhiệt độ cao làm sáp tan chảy, thấm sâu vào các sợi da và nén chặt chúng lại. Kết quả là cạnh đế sẽ trở nên đanh cứng, bóng loáng như gương và hoàn toàn chống thấm nước.
• Vệ sinh và tháo phom (De-lasting): Sau khi ngoại quan đã hoàn thiện, đôi giày được vệ sinh sạch sẽ bụi bẩn. Đây là lúc nghệ nhân rút phom gỗ ra khỏi đôi giày. Khoảnh khắc đôi giày giữ nguyên được hình dáng mà không cần khuôn đỡ chính là minh chứng cho sự thành công của toàn bộ quy trình gò và khâu trước đó.
• Đánh bóng mũ giày (Final Polish): Sử dụng các loại xi dưỡng cao cấp (Cream) và xi bóng (Wax) để chăm sóc lớp da Upper. Nghệ nhân dùng kỹ thuật Mirror Shine (đánh bóng gương) tại phần mũi và gót giày để tạo chiều sâu và sự sang trọng. Lớp xi này không chỉ làm đẹp mà còn giữ cho da mềm mại, ngăn ngừa nứt gãy.
• Kiểm tra cuối cùng (Final Inspection): Người thợ sẽ lắp lót trong (Insock), thắt dây giày và kiểm tra sự cân xứng tuyệt đối giữa hai chiếc giày. Một đôi giày hoàn mỹ phải đạt chuẩn cả về kỹ thuật lẫn cảm xúc mà nó mang lại cho người nhìn.

Lời kết: Hoàn thiện ngoại quan không chỉ là làm đẹp, mà là cách nghệ nhân gửi gắm sự trân trọng vào tác phẩm. Khi cầm trên tay đôi giày bóng bẩy, bạn sẽ hiểu vì sao tự học đóng giày da thủ công tại nhà lại là một hành trình đầy mê hoặc và xứng đáng đến vậy.

Nghề làm giày da có tương lai không?

Nhiều người thắc mắc nghề làm giày da có tương lai không trong thời đại công nghệ? Thực tế, phân khúc hàng xa xỉ và Bespoke đang ngày càng phát triển. Khách hàng sẵn sàng chi trả hàng chục triệu đồng cho một đôi giày đo ni đóng giày cá nhân hóa. Đây là một nghề dành cho những người kiên trì, có tư duy thẩm mỹ và đôi bàn tay khéo léo.

Học đóng giày thủ công ở đâu uy tín?

Nếu bạn chưa có điều kiện để tầm sư học đạo tại các xưởng Bespoke danh tiếng ở Tokyo hay Châu Âu, thì việc tự học đóng giày da thủ công tại nhà thông qua sách chuyên ngành là một bước khởi đầu thông minh. Một cuốn giáo trình đóng giày thủ công chi tiết sẽ là người chỉ đường tận tâm, giúp bạn tiết kiệm hàng trăm giờ tự mày mò và tránh được những sai lầm gây lãng phí nguyên liệu đắt tiền.

Tuy nhiên, nếu bạn đang tìm kiếm một địa chỉ học đóng giày chuyên nghiệp ngay tại Việt Nam để được cầm tay chỉ việc, Olagood chính là điểm đến lý tưởng dành cho bạn. Tại đây, chúng tôi sở hữu đội ngũ nghệ nhân lành nghề, những người đã có thời gian dài học tập và hợp tác trực tiếp với các xưởng thủ công bậc thầy tại Nhật Bản.

Đến với Olagood, bạn không chỉ học kỹ thuật, mà còn được kế thừa tư duy thẩm mỹ khắt khe và tinh thần nghệ nhân (Shokunin) Nhật Bản. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trên con đường chinh phục những đôi giày da handmade đẳng cấp nhất.

Mọi thông tin chi tiết về khóa học và tư vấn kỹ thuật, xin vui lòng liên hệ:

• Điện thoại/Zalo: 0916 957 905 – 0974 441 775
• Website: olagood.vn
• Fanpage: Olagood – Đồ Da Cao Cấp
• Youtube: @Dacaocapolagood
• Email:olagood@gmail.com

 Đóng giày không chỉ là một nghề, đó là một hành trình rèn luyện tính kiên nhẫn và sự tỉ mỉ. Với cuốn “Sách dạy đóng giày da thủ công” này, hy vọng bạn sẽ sớm chinh phục được những đôi giày Oxford và Derby đẳng cấp cho riêng mình.